Odpowiedzialność członka zarządu spółki z o.o. na podstawie Kodeksu spółek handlowych

Odpowiedzialność członka zarządu spółki z o.o.

Członek zarządu spółki z o.o. może być odpowiedzialny zarówno za jej zobowiązania cywilnoprawne jak i publicznoprawne, które nie mogą zostać zaspokojone z majątku spółki. Odpowiedzialność ta jest subsydiarna – czyli wtedy gdy egzekucja z majątku spółku okaże się nieskuteczna i osobista – co oznacza, że członek zarządu odpowiada za takie niezaspokojone zobowiązania spółki całym swoim majątkiem. Zakres takiej odpowiedzialności nie jest ograniczony kwotowo.

Charakter odpowiedzialności z art. 299 KSH

Zgodnie z kodeksem spółek handlowych (KSH), członkowie zarządu spółki z o.o. odpowiadają solidarnie za zobowiązania spółki, jeśli egzekucja z jej majątku okaże się bezskuteczna. Ponadto ponoszą oni odpowiedzialność za bezprawne i zawinione niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub otwarcie postępowania restrukturyzacyjnego.

Przesłanki i zakres odpowiedzialności członka zarządu

Zakres odpowiedzialności obejmuje wszystkich członków zarządu spółki. Jeśli skład zarządu się zmieniał, odpowiedzialność ponoszą wszyscy jego członkowie w czasie istnienia zobowiązania, niezależnie od jego wymagalności. Przesłanki odpowiedzialności to:

– istnienie zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w czasie, gdy dana osoba była członkiem zarządu spółki,

– bezskuteczność egzekucji tego zobowiązania przeciwko spółce, zarówno w trakcie kadencji danej osoby, jak i po jej odwołaniu.

Odpowiedzialność ta dotyczy osób pełniących funkcję członka zarządu na podstawie prawidłowego powołania, które nie zostały jeszcze odwołane. Decydujący jest moment powołania lub odwołania, a nie zaś chwila ujawnienia danej osoby  w rejestrze. Wpis danej osoby jako członka zarządu do rejestru ma charakter deklaratoryjny, a nie prawotwórczy. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 1 marca 2018 r., sygn. I CSK 660/17, potwierdził, że wpis danej osoby do rejestru jako członka zarządu nie przesądza o ponoszeniu przez nią odpowiedzialności.

Bezskuteczność egzekucji z majątku spółki

Bezskuteczność egzekucji następuje, gdy nie ma już żadnych wątpliwości co do tego, że roszczenie wierzyciela spółki nie może być zaspokojone z majątku spółki.  W większości przypadków stwierdzenie bezskuteczności wymaga postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec niewypłacalnej spółki.

O bezskuteczności egzekucji mogą świadczyć:

1. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności.
2. Wykaz majątku spółki z.o.o sporządzony w toku postępowania o wyjawienie majątku.
3. Postanowienie sądowe oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości, gdy majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na pokrycie tych kosztów.
4. Postanowienie umarzające postępowanie upadłościowe, gdy majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania.
5. Postanowienie o zakończeniu postępowania upadłościowego, mimo istnienia niezaspokojonych wierzycieli, gdy przyczyną zakończenia było wykonanie ostatecznego planu podział, oraz każde inne dowody, takie jak bilans spółki, mogą świadczyć o bezskuteczności egzekucji. Odpowiedzialność członka zarządu opiera się na zasadzie winy, wynikającej z niezłożenia lub zbyt późnego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, przez co wierzyciel nie może zaspokoić swoich roszczeń.

Przesłanki uwolnienia się członka zarządu od odpowiedzialności

Domniemuje się że szkoda – rozumiana jako obniżenie potencjału finansowego spółki powstała z winy członka zarządu oraz istnieje związek przyczynowy między tą szkodą a działaniami członków zarządu.

W związku z tym aby uniknąć ponoszenia odpowiedzialności albo zmniejszyć jej zakres czy rozmiar,  dany członek zarządu musi przedstawić dowody iż szkoda nie powstała, nie powstała z winy członka zarządu lub nie istnieje związek przyczynowy między daną szkodą a działaniem lub zaniechaniem takiego członka zarządu.

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności jeżeli wykaże , że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub zostało wydane postanowienie o wszczęciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu.

Bardzo istotne jest to że zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości musi mieć miejsce we właściwym czasie. W doktrynie przyjmuje się, że jest to moment, w którym członek zarządu mógłby zdobyć wiedzę lub, przy zachowaniu należytej staranności, powinien był wiedzieć, że spółka nie będzie w stanie zaspokoić w całości wszystkich swoich wierzycieli.

Co istotne, a często pomijane w publikacjach, dla uniknięcia odpowiedzialności nie wystarczy złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie ale powinno dojść do ogłoszenia upadłości przez sąd upadłościowy – wymaga to podjęcia szeregu innych czynności, przygotowania dokumentacji oraz zapewnienia środków wystarczających dla przeprowadzenia postępowania upadłościowego.

Kolejną możliwością uniknięcia odpowiedzialności, w świetle art. 299 KSH jest podważenie domniemania winy poprzez wykazanie, że niezgłoszenie wniosku o upadłość przez członka zarządu nie nastąpiło z jego winy.

Wyłączenie odpowiedzialności członków zarządu zachodzi również w sytuacji, gdy mimo zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo zatwierdzenia układu w postępowaniu układowym, wierzyciel nie byłby w stanie zaspokoić swoich wierzytelności. Konieczne jest wówczas wykazanie, że w ramach wszczęcia postępowania upadłościowego lub restrukturyzacyjnego, wierzyciel mógłby otrzymać pewną część swojej należności, a za pozostałą część tej należności członek zarządu będzie ponosił pełną odpowiedzialność.

Odpowiedzialność za wierzytelności powstałe przed kadencją danego członka zarządu

W przypadku wierzytelności powstałych przed objęciem kadencji, istnieje możliwość, że członek zarządu będzie ponosił odpowiedzialność za zobowiązania, które stały się wymagalne w trakcie jego urzędowania. Naczelny Sąd Administracyjny, w wyroku z 9 maja 2023 r. (sygn. akt III FSK 2044/21), wyraźnie zaznaczył, że osoba obejmująca stanowisko w zarządzie spółki ma obowiązek zapoznania się ze stanem finansowym firmy i podejmowania odpowiednich działań w celu zabezpieczenia swojego interesu w razie ewentualnych roszczeń. Oznacza to, że dla nowego członka zarządu kluczowe jest zabezpieczenie się przed negatywnymi konsekwencjami takich zobowiązań, gdyż w przeciwnym razie nie może uniknąć odpowiedzialności. Członek zarządu przed objęciem funkcji powinien więc zapoznać się w miarę możliwości ze stanem możliwych zobowiązań spółki oraz uzyskać odpowiednie oświadczenia od spółki.