Dynamiczny rozwój gospodarki cyfrowej oraz technologii opartych na sztucznej inteligencji sprawił, żedotychczasowe regulacje dotyczące odpowiedzialności za produkt niebezpieczny w znacznym stopniu utraciły na aktualności. W odpowiedzi na te zmiany Unia Europejska przyjęła Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2853 (Product Liability Directive – PLD), która zastąpiła obowiązującą od 1985 r. dyrektywę w tym zakresie.
Nowe regulacje mają na celu dostosowanie europejskiego modelu odpowiedzialności cywilnej do realiów gospodarki cyfrowej oraz wzmocnienie ochrony konsumentów korzystających z nowoczesnych technologii. Państwa członkowskie, w tym Polska, są zobowiązane do wdrążenia dyrektywy do 9 grudnia 2026 r.
Rozszerzenie zakresu odpowiedzialności
Jedną z najważniejszych zmian przewidzianych przez nową PLD jest rozszerzenie definicji produktu. Dotychczas przepisy dotyczące odpowiedzialności za produkt niebezpieczny odnosiły się przede wszystkim do dóbr fizycznych. Nowa dyrektywa obejmuje jednak również oprogramowanie, systemy sztucznej inteligencji, aktualizacje cyfrowe oraz rozwiązania działające w środowisku chmurowym. Rozszerzono także katalog podmiotów mogących ponosić odpowiedzialnych zawyrządzoną szkodę. Oprócz producentów odpowiedzialnością mogą zostać objęci również importerzy, dystrybutorzy, operatorzy platform internetowych czy dostawcy usług fulfillmentowych. Celem tych zmian jest zapewnienie skuteczniejszej ochrony użytkowników w warunkach rosnącej cyfryzacji rynku oraz powszechniejszego transgranicznego obrotu towarami i usługami.
Znaczenie dla polskiego ustawodawstwa
Implementacja dyrektywy będzie wymagała nowelizacji przepisów Kodeksu cywilnego regulujących odpowiedzialność za produkt niebezpieczny. Szczególne istotne będą zmiany odnoszące się do ciężaru dowodu oraz zasad dochodzenia roszczeń przez osobyposzkodowane. Nowa PLD przewiduje bowiem częściowe ułatwienia procesowe dla konsumentów, w tym możliwość korzystania z domniemań prawnych w sytuacjach, gdy przedstawienie pełnego materiału dowodowego jest utrudnione. Rozwiązanie to ma szczególne znaczenie w odniesieniu do systemów AI, w przypadku których wykazanie związku przyczynowego pomiędzy wadą produktu a powstałą szkodą może okazać się wyjątkowo skomplikowane. Dyrektywa rozszerza również katalog szkód objętych odpowiedzialnością. Oprócz roszczeń majątkowych i uszkodzenia ciała poszkodowani będą mogli dochodzić roszczeń także z tytułu utraty danych oraz szkód o charakterze psychicznym.
Wpływ na przedsiębiorców
Nowe regulacje mogą w istotny sposób wpłynąć na funkcjonowanie przedsiębiorstw działających w sektorze nowych technologii.Dotyczy to przede wszystkim producentów oprogramowania, dostawców systemów AI oraz podmiotów działających w sektorze e-commerce. W związku z wejściem w życie nowych przepisów przedsiębiorcy będą zobowiązani do wdrążenia bardziej zaawansowanych procedur compliance, stałego monitorowania bezpieczeństwa oferowanych produktów oraz odpowiedniego dokumentowania procesów projektowych i rozwoju. W praktyce może to prowadzić do wzrostu kosztów działalności, zwłaszcza w obszarze cyberbezpieczeństwa i zarządzania ryzykiem. Jednocześnie przyjęte rozwiązania powinny przyczynić się do zwiększenia poziomu ochrony użytkowników, a także wzmocnienia zaufania do usług i produktów funkcjonujących na rynku cyfrowym.
Wnioski
Dyrektywa Product Liability Directive 2024/2853 stanowi ważny krok w kierunku dostosowania europejskich regulacji dotyczących odpowiedzialności cywilnej do realiów i wyzwań związanych z rozwojem gospodarki cyfrowej. Planowane zmiany znacząco poszerzają zarówno zakres odpowiedzialności przedsiębiorców, jak i poziom ochrony konsumentów. Dla polskiego ustawodawcy implementacja dyrektywy będzie wiązała się z koniecznością kompleksowych nowelizacji przepisów Kodeksu cywilnego. Nowe regulacje mogą również istotnie wpłynąć na sposób funkcjonowania przedsiębiorstw technologicznych, wymuszając podniesienie standardów bezpieczeństwa produktów cyfrowych i systemów sztucznej inteligencji.
