Postępowanie przymuszające, o którym mowa w ustawie o Krajowym Rejestrze Sądowym, jest kluczowym instrumentem sądu rejestrowego w przypadku niewykonywania określonych obowiązków ustawowych przez podmioty wpisane do KRS. Ze względu na ograniczoną skuteczność dotychczasowych rozwiązań, projekt o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym przewiduje liczne modyfikacje, w tym w zakresie stosowania przymusu wobec podmiotów, które nie złożyły wymaganych dokumentów finansowych w ustalonych terminach.
Dotychczasowy stan prawny
Zgodnie z aktualnym stanem prawnym postępowanie przymuszające rozpoczyna się z chwilą wydania przez sąd postanowienia wyzywającego podmiot do złożenia dokumentów finansowych w terminie 7 dni od daty jego doręczenia. Jeżeli jednak wezwanie nie przyniesie oczekiwanego skutku, sąd może nałożyć grzywnę w wysokości 15 tys. zł. Sankcja ta może być ponawiana, dopóki obowiązek nie zostanie wykonany, przy czym łączna suma grzywien nie może przekroczyć 1 mln zł.
Sąd rejestrowy, co roku może co roku wszczynać nowe postępowania przymuszające, jeśli podmiot nadal pozostaje bierny w realizacji zobowiązania. W przypadku niezłożenia sprawozdań finansowych za dwa kolejne lata obrotowe, pomimo uprzednich wezwań, sąd ma prawo do wszczęcia postępowania o rozwiązanie podmiotu oraz wykreślenie go z Krajowego Rejestru Sądowego bez przeprowadzania likwidacji. Takie postępowanie przymuszające ulega umarzeniu, tylko wtedy gdy sąd uzna jego prowadzenie za niecelowe.
Przyczyny zmian
Pomimo stosunkowo klarownej konstrukcji ustawowej, praktyka stosowania postępowania przymuszającego ujawnia liczne trudności i ograniczenia. Po pierwsze — instrument grzywny, choć formalnie przewidziany w przepisach, w wielu przypadkach nie stanowi skutecznego środka wymuszającego wykonanie obowiązków przez podmioty wpisane do rejestru. Wskazywano, że liczba wszczętych postępowań o wykreślenie z rejestru po bezskutecznym zastosowaniu przymusu pozostaje relatywnie niska, co budzi wątpliwości co do skuteczności tego instrumentu. W istocie planowane zmiany mają służyć zapewnieniu możliwie największej transparentności w obrocie gospodarczym.
Najważniejsze zmiany
Jedną z najistotniejszych zmian wprowadzanych przez wchodzącą w życie nowelizację jest przyznanie sądowi rejestrowemu możliwości zamieszczenia w KRS wzmianki o niewykonywaniu obowiązku sprawozdawczego przez dany podmiot. W konsekwencji, po upływie roku od dnia wpisu tej wzmianki, sąd obligatoryjnie otworzy postępowanie o wykreślenie podmiotu z Krajowego Rejestru Sądowego, bez przeprowadzenia likwidacji. Ponadto, to na podmiocie, który nie dopełnił obowiązku sprawozdawczego, spoczywa ciężar wykazania bezzasadności jego wykreślenia z KRS. Informacja o tym zostanie ujawniona w rejestrze, a także ogłoszona w Monitorze Sądowym I Gospodarczym.
Podsumowanie
Planowane zmiany w obszarze postępowania przymuszającego przed sądem rejestrowym odzwierciedlają bardziej rygorystyczny stosunek ustawodawcy do podmiotów wpisanych do KRS, które nie realizują obowiązków sprawozdawczych. Równocześnie zakłada ona, że uczestnicy obrotu gospodarczego zyskają możliwość oceny wiarygodności danego podmiotu bez konieczności wglądu do akt rejestrowych. W rezultacie nowelizacja nabierze szczególnego znaczenia w kontekście relacji spółek, fundacji czy przedsiębiorstw z ich kontrahentami.
