Unijne regulacje znane jako Data Act, czyli Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 13 grudnia 2023 r. dotyczące sprawiedliwego dostępu do danych i ich wykorzystania, opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej 22 grudnia 2023 roku i wprowadzono w życie 11 stycznia 2024 roku. Ich celem jest wspieranie wymiany i ponownego wykorzystywania danych na jednolitym rynku UE, promowanie uczciwego dostępu do nich oraz wzmacnianie konkurencji w gospodarce cyfrowej. W Polsce zaś, przepisy Data Act zaczną obowiązywać od 12 września 2025 roku.
Zakres działania i konsekwencje regulacji
Data Act, jako rozporządzenie, obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich UE, w tym w Polsce i nie wymaga implementacji do prawa krajowego. Obejmuje ono szerokie grono podmiotów, takich jak producenci inteligentnych urządzeń, dostawcy usług chmurowych, posiadacze i odbiorcy danych oraz użytkownicy końcowi. Mimo bezpośredniego stosowania przepisów, ustawodawca krajowy ma obowiązek określić procedury nakładania sankcji oraz wyznaczyć organy odpowiedzialne za nadzór i egzekwowanie prawa. W Polsce, funkcję tę ma pełnić Prezes Urzędu Komunikacji Elektronicznej, odpowiedzialny za kontrolę przestrzegania Data Act i nakładanie kar finansowych.
Etapy wejścia w życie i harmonogram obowiązywania
Zgodnie z przyjętym harmonogramem, większość praw i obowiązków wynikających z Data Act zacznie obowiązywać od 12 września 2025 roku. Kolejne terminy dotyczą specyficznych wymóg w zakresie projektowania produktów, które wejdą w życie od 12 września 2026 roku, a także przepisów odnoszących się do niedozwolonych klauzul umownych, obowiązujących od 12 września 2027 roku.
Wyzwania dla podmiotów obowiązanych
Wejście w życie Data Act wymusza na przedsiębiorcach dostosowanie umów i procedur wewnętrznych. Podmioty zobowiązane muszą zapewnić interoperacyjność systemów, wdrożyć bezpieczne udostępnianie danych na żądanie użytkownika oraz stosować transparentne klauzule umowne. Organizacje powinny również ocenić swoją gotowość techniczną i procedury zarządzania danymi, mając na uwadze możliwość nałożenia znaczących sankcji w przypadku nieprzestrzegania przepisów UE. Równolegle obowiązują przepisy dotyczące ochrony danych osobowych – w sytuacji konfliktu norm – pierwszeństwo ma RODO, natomiast Data Act stosowany będzie uzupełniająco.
Ramy nadzoru i egzekwowania
Data Act przewiduje, że państwa członkowskie ustanowią skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje, a także wyznaczą organy odpowiedzialne za nadzór. Europejska Rada ds. Innowacji Danych została powołana w celu koordynacji działań na poziomie UE. Ponadto krajowe organy ochrony danych osobowych, takie jak Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych, mogą pełnić funkcję organu koordynującego w zakresie ochrony danych osobowych w ramach nowych przepisów.
Podsumowanie
Data Act to kluczowe rozporządzenie UE, mające na celu poprawę dostępu do danych oraz wsparcie konkurencji i innowacyjności na jednolitym rynku danych. Choć przepisy weszły w życie już na początku stycznia 2024 r., to jego najważniejsze postanowienia zaczną obowiązywać dopiero od 12 września 2025 roku. Polskie władze nadal prowadzą prace legislacyjne nad krajowymi procedurami egzekwowania tych regulacji oraz wskazaniem organu nadzoru. Przygotowania przedsiębiorstw powinny uwzględniać zarówno aspekty techniczne, jak i te dotyczące dostosowania do nowych procedur.
