Ślad węglowy to jeden z kluczowych wskaźników obrazujących wpływ przedsiębiorstw na klimat, którego znaczenie rośnie w obliczu wprowadzonych nie tak dawno regulacji unijnych. Dyrektywa CSRD oraz standardy ESRS wprowadzają obowiązek jego pomiaru i raportowania. W poniższym artykule kompleksowo wyjaśnimy, czym jest ślad węglowy, jakie akty prawne regulują jego raportowanie oraz w jaki sposób może ono wpłynąć na działalność przedsiębiorstw.
Czym jest ślad węglowy?
Ślad węglowy to całkowita suma emisji gazów cieplarnianych – wyrażona w ekwiwalencie dwutlenku węgla – które są bezpośrednio lub pośrednio związane z działalnością organizacji, procesem produkcji, cyklem życia produktu czy realizacją usługi przez danego przedsiębiorcę. Jest to jeden z kluczowych wskaźników oddziaływania danej działalności na klimat. Pełni rolę nie tylko narzędzia analitycznego, ale także ważnego elementu polityki klimatycznej przedsiębiorstw oraz spełniania wymogów regulacyjnych na poziomie krajowym i unijnym.
Regulacje prawne dotyczące raportowania
Podstawę do realizacji obowiązków raportowych stanowią Europejskie Standardy Raportowania Zrównoważonego Rozwoju (ESRS). Określają one szczegółowe wymagania w zakresie ujawniania danych klimatycznych, w tym obowiązek obliczania śladu węglowego w trzech zakresach:
- zakres 1 — emisje bezpośrednie, obejmujące wszystkie gazy cieplarniane powstające w wyniku działania przedsiębiorstwa,
- zakres 2 — emisje pośrednie wynikające ze zużycia energii elektrycznej oraz cieplnej,
- zakres 3 — emisje pośrednie w całym łańcuchu dostaw, w tym po stronie dostawców i odbiorców.
W ujęciu metodycznym podstawą kalkulacji śladu węglowego jest międzynarodowy standard GHG Protocol, który precyzuje zasady klasyfikacji i rozliczania emisji. Wymogi te zostały dopracowane przez standardy ESRS, które także dodatkowo określają obowiązek przeprowadzenia analizy istotności, formaty ujawniania informacji oraz zasady kalkulacji danych klimatycznych.
W prawie krajowym dyrektywa CSRD została już częściowo wdrożona do polskiego porządku prawnego, między innymi poprzez nowelizację ustawy o rachunkowości. Większość regulacji weszła w życie od 1 stycznia 2025 roku, nakładając na przedsiębiorstwa obowiązek raportowania danych ESG – w tym emisji gazów cieplarnianych – zgodnie z wymogami ESRS. Przepisy przewidywały również cyfrowe monitorowanie i weryfikację ujawnianych danych przez zewnętrzne podmioty audytorskie, a niedopełnienie tych obowiązków mogło wiązać się z konsekwencjami.
Kluczowe znaczenie miała jednak decyzja organów Unii Europejskiej o odroczeniu obowiązków raportowania danych ESG o dwa lata. W praktyce oznacza to, że podmioty, które miały rozpocząć badanie emisji śladu węglowego w latach 2026 i 2027, będą zobowiązane do tego odpowiednio dopiero od 2028 i 2029 roku. Zmiana ta została już uwzględniona w polskim ustawodawstwie – w Dzienniku Ustaw opublikowano przepisy wdrażające unijne odroczenie, co istotnie przesuwa w czasie obowiązki raportowe ESG i znacząco wpłynie na sytuację przedsiębiorców.
Pozytywne aspekty obliczania śladu węglowego dla przedsiębiorstw
Niemniej, niezależnie od odroczenia w czasie obowiązku raportowania, ślad węglowy staje się istotnym elementem budowania przewagi konkurencyjnej – zarówno poprzez wzmocnienie relacji z partnerami biznesowymi, jak i jako wartość dodana w ofercie rynkowej. Klienci coraz częściej oczekują transparentnych informacji o wpływie produktów i usług na środowisko, co pozytywnie wpływa na przedsiębiorców aktywnie zarządzających swoimi emisjami. Coraz powszechniejsze stają się także wymogi prawne obligujące przedsiębiorstwa do uwzględniania śladu węglowego w dokumentacji technicznej produktów – między innymi w deklaracjach środowiskowych, projektach realizowanych zgodnie z zasadami ekoprojektu oraz w paszportach cyfrowych produktów.
Pomijanie aspektu śladu węglowego przez przedsiębiorców wiąże się z ryzykiem utraty kontraktów, wykluczenia z przetargów oraz niezgodnością z oczekiwaniami klientów korporacyjnych. Oznacza to, że kalkulacja i raportowanie emisji stają się kluczowym elementem zarządzania przedsiębiorstwem.
Podsumowanie
Ślad węglowy nie jest już wyłącznie kwestią środowiskową, lecz istotnym aspektem regulacyjnym, biznesowym i strategicznym. W erze gospodarki nisko emisyjnej stanowi on kluczowy czynnik kształtujący pozycję konkurencyjną oraz zaufanie klientów i potencjalnych kontrahentów. Pomimo tymczasowego odroczenia obowiązku raportowania danych ESG, jego kalkulacja powinna być traktowana nie jako koszt, lecz jako inwestycja w długoterminową stabilność i przewagę rynkową przedsiębiorstwa.
