Udzielanie pożyczek przez Fundację Rodzinną

Fundacja Rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą wyłącznie w zakresie opisanym w art. 5 Ustawy o Fundacji Rodzinnej z dnia 26 stycznia 2023 roku. Zgodnie z tym przepisem, fundacja może udzielać pożyczek następującym podmiotom:

1. a) spółkom kapitałowym, w których posiada udziały albo akcje,
2. b) spółkom osobowym, w których uczestniczy jako wspólnik,
3. c) beneficjentom.

Udzielanie pożyczek innym podmiotom niż te wymienione powyżej może skutkować nie tylko negatywnymi konsekwencjami podatkowymi, ale również naruszeniem art. 5 Ustawy o Fundacji Rodzinnej. Tego rodzaju działalność jest uznawana za niedozwoloną i wiąże się z opodatkowaniem uzyskanego przychodu sankcyjną stawką CIT w wysokości 25%.

Pożyczka udzielona beneficjentowi

Aby pożyczka udzielona beneficjentowi przez Fundację Rodzinną mogła korzystać ze zwolnienia z podatku, umowa pożyczki musi spełnić określone warunki.

Po pierwsze, odsetki od udzielonej przez Fundację Rodzinną pożyczki muszą zostać ustalone przez strony na poziomie rynkowym. W celu ich ustalenia pomocne jest odwołanie się do zasad zawartych w obwieszczeniu Ministra Finansów z dnia 20 grudnia 2024 r. w sprawie ogłoszenia rodzaju bazowej stopy procentowej i marży dla potrzeb cen transferowych w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku dochodowego od osób prawnych. Dokument ten precyzuje, jaki rodzaj stopy bazowej oraz poziom marży należy przyjąć w umowie pożyczki.

W przypadku, gdy oprocentowanie odbiega od wartości rynkowej, różnicę pomiędzy odsetkami należnymi a naliczonymi należy traktować jako ukryty zysk, od którego Fundacja Rodzinna będzie musiała zapłacić 15% podatku CIT.

Po drugie, istotne znaczenie ma moment faktycznego zwrotu kwoty udzielonej pożyczki. Umowa pożyczki powinna precyzyjnie określić sposób zwrotu pożyczonej kwoty – na przykład poprzez wprowadzenie harmonogramu spłaty poszczególnych rat lub ustalenie jednej daty zwrotu należności. Pożyczka udzielona przez Fundację Rodzinną beneficjentowi, w tej części, która zgodnie z umową powinna zostać zwrócona w danym roku podatkowym, a faktycznie nie zostanie zwrócona najpóźniej do 31 marca następnego roku podatkowego – zostanie uznana za ukryty zysk. W konsekwencji Fundacja Rodzinna będzie zobowiązana zapłacić 15% podatku CIT od tej kwoty.

Ukryte zyski powstaną również w przypadku, gdy pożyczka udzielona przez Fundację Rodzinną beneficjentowi została zawarta na okres co najmniej 10 lat lub – mimo początkowo  krótszego terminu – ostateczny czas jej obowiązywania przekroczy 10 lat, na przykład w wyniku przedłużenia umowy. Warto podkreślić, że powyższe zasady dotyczą także pożyczek udzielonych na czas nieokreślony. Dlatego zaleca się, aby każda umowa pożyczki zawierana była na okres krótszy niż 10 lat , co pozwoli uniknąć zakwalifikowania jej jako ukrytego zysku i związanych z tym konsekwencji podatkowych.

Reprezentacja w umowie pożyczki zawieranej z beneficjentem

Fundację Rodzinną przy zawarciu umowy pożyczki co do zasady reprezentuje Zarząd , zgodnie ze sposobem reprezentacji przyjętym w statucie.

Szczególną sytuację stanowi natomiast, gdy beneficjent będący stroną pożyczki, jest jednocześnie członkiem Zarządu Fundacji Rodzinnej.

Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o Fundacji Rodzinnej, w umowie między fundacją rodzinną a członkiem zarządu (….), fundację rodzinną reprezentuje rada nadzorcza. W przypadku braku rady nadzorczej, fundację rodzinną reprezentuje pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia beneficjentów. Powyższy przepis znajduje również zastosowanie w sytuacji, w której w skład zarządu Fundacji Rodzinnej, poza beneficjentem, wchodzą także inne osoby.

Natomiast Rada Nadzorcza albo pełnomocnik powołany uchwałą zgromadzenia beneficjentów (w zależności od przypadku) nie są uprawnieni do reprezentowania Fundacji Rodzinnej przy zawieraniu umowy pożyczki w sytuacji, w której beneficjent – członek zarządu jest zarazem jedynym członkiem zgromadzenia beneficjentów. Wówczas umowa ta powinna zostać zawarta zgodnie ze standardową reprezentacją Fundacji, a przepis art. 63 ust. 1 ustawy nie ma wtedy zastosowania.

Forma prawna umowy pożyczki zawieranej z beneficjentem

Umowa pożyczki o wartości przekraczającej tysiąc złotych musi zostać zawarta w formie dokumentowej zgodnie z Kodeksem Cywilnym. Rekomendowane jest jednak, aby każda umowa pożyczki była sporządzona w formie pisemnej (z wyjątkiem sytuacji opisanej poniżej), co ułatwia zabezpieczenie interesów stron.

Natomiast ustawa o Fundacji Rodzinnej przewiduje, że w przypadku gdy beneficjent będący członkiem zarządu jest jednocześnie jedynym członkiem zgromadzenia beneficjentów, czynność prawna zawierana między tym beneficjentem a reprezentowaną przez niego Fundacją Rodzinną (w tym np. umowa pożyczki) wymaga zachowania formy aktu notarialnego. Notariusz każdorazowo zawiadamia o takiej czynności prawnej sąd rejestrowy. W związku z tym zawarcie umowy pożyczki w takiej sytuacji wymaga zachowania tej podwyższonej formy oraz zawiadomienia sądu.

Pożyczka udzielana spółkom przez Fundację Rodzinną

Jak wskazywano powyżej, Fundacja Rodzinna może udzielać pożyczek również spółkom kapitałowym oraz osobowym, w których jest wspólnikiem lub posiada udziały bądź akcje.

Pożyczki te powinny być udzielone na warunkach rynkowych, co oznacza konieczność ustalenia, nie tylko oprocentowania na poziomie rynkowym, ale również pozostałych warunków takich jak: terminu spłaty pożyczki, wysokości prowizji czy innych opłat z tytułu jej udzielenia oraz ustanowienia adekwatnego zabezpieczenia spłaty pożyczki.

W przypadku ustalenia odsetek na poziomie odbiegającym od rynkowego, różnicę pomiędzy odsetkami rynkowymi a faktycznie naliczonymi należy zakwalifikować jako ukryty zysk, od którego Fundacja Rodzinna będzie zobowiązana zapłacić 15% podatku CIT.

W przeciwieństwie do pożyczek udzielonych beneficjentowi, w przypadku spółek nie obowiązuje wymóg, aby umowa pożyczki trwała krócej niż 10 lat ani aby zwrot pożyczki następował w ustalonych terminach. Niemniej jednak, jak wskazano powyżej – warunki pożyczki powinny odpowiadać standardom rynkowym, na przykład pożyczka nie powinna być zawierana na czas nieokreślony.

Udzielanie pożyczek spółkom powiązanym niesie za sobą ryzyko podatkowe, związane przede wszystkim z koniecznością działania na warunkach rynkowych. Pożyczka udzielona na preferencyjnych warunkach – na przykład bez oprocentowania lub z odroczeniem spłaty – może zostać przez organy podatkowe zakwalifikowana jako świadczenie o charakterze częściowo lub całościowo nieodpłatnym. W efekcie spółka otrzymująca pożyczkę mogłaby zostać zobowiązana do wykazania przychodu podatkowego z tego tytułu.

Co więcej, w przypadku większych podmiotów istnieje również ryzyko sporządzenia dokumentacji cen transferowych. Fundacja Rodzinna i spółka, w której fundacja jest wspólnikiem, mogą zostać uznane za podmioty powiązane w rozumieniu przepisów o cenach transferowych. Dlatego, tak istotne jest odpowiednie udokumentowanie warunków pożyczki oraz przeprowadzenie analizy porównawczej rynkowych warunków finansowania.

Obowiązek sporządzenia dokumentacji cen transferowych dla Fundacji Rodzinnej oraz podmiotów powiązanych powstaje w przypadku, gdy wartość transakcji finansowych (w tym pożyczek) przekroczy 10.000.000 złotych. Co ważne, Fundacja Rodzinna – ze względu na podmiotowe zwolnienie z podatku CIT – nie może skorzystać ze zwolnienia z obowiązku sporządzania tej dokumentacji transferowej.

Istotne jest, aby każda pożyczka udzielana przez Fundację Rodzinną pozostawała zgodna z celami określonymi w statucie. W praktyce oznacza to, że finansowanie powinno służyć zachowaniu, pomnażaniu lub efektywnemu zarządzaniu majątkiem fundacji, a tym samym pośrednio realizować interes beneficjentów.

Zrozumienie i przestrzeganie powyższych zasad dotyczących udzielenia pożyczek ma kluczowe znaczenie dla skutecznego zarządzania Fundacją Rodzinną, realizowania jej celów statutowych oraz zminimalizowania ryzyka podatkowego. Działając zgodnie z przepisami i zasadami rynkowymi, Fundacja może skutecznie wspierać swoich beneficjentów oraz efektywnie gospodarować majątkiem, osiągając jednocześnie wymierne korzyści – także w zakresie obciążeń podatkowych – zarówno dla siebie, jak i podmiotów z nią powiązanych.