Dnia 10 kwietnia 2025 r. Prezydent RP podpisał ustawę z 20 marca 2025 r o warunkach dopuszczalności powierzania pracy cudzoziemcom oraz ustawę o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Nowe regulacje, które zaczną obowiązywać od 1 czerwca 2025 r., wprowadzają istotne zmiany legalizacji pracy obcokrajowców. Reforma ta stanowi odpowiedź ustawodawcy na rosnącą liczbę zagranicznych pracowników oraz potrzebę usprawnienia działań administracji w zakresie wydawania pozwoleń na pracę oraz kontroli legalności zatrudnienia. Poniżej przedstawiono najważniejsze założenia nowej ustawy oraz ich potencjalnego wpływu na pracodawców i osoby zagraniczne.
Główne cele nowelizacji przepisów o zatrudnianiu cudzoziemców
Dotychczasowe zasady zatrudniania cudzoziemców opierały się głównie na ustawie z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, która była wielokrotnie nowelizowana. Powstały jednak w zupełnie innych realiach społeczno-gospodarczych, gdy skala zatrudniania osób z zagranicy była znacznie mniejsza niż obecnie. Nowa ustawa, stanowiąca realizację założeń Krajowego Planu Odbudowy, wprowadza rozwiązania bardziej dostosowane do aktualnych potrzeb rynku pracy.
Do najważniejszych celów reformy można zaliczyć: usprawnienie procedur legalizacyjnych, pełną cyfryzację postępowań dotyczących zezwoleń na pracę oraz ograniczenie nieprawidłowości związanych z zatrudnianiem cudzoziemców. Ustawa implementuje również wytyczne Unii Europejskiej, dotyczące kar za nielegalne zatrudnianie obywateli państw trzecich oraz zasad wjazdu i pobytu osób wysoko wykwalifikowanych.
Zmiany w formach zatrudniania – nowe podejście ustawodawcy
Podczas prac nad nową ustawą, rozważano możliwość wprowadzenia obowiązku zatrudniania cudzoziemców wyłącznie na podstawie umowy o pracę. Propozycja ta spotkała się jednak z krytyką ze strony środowisk przedsiębiorców. Ostatecznie, w uchwalonej i podpisanej przez Prezydenta RP ustawie zrezygnowano z tego ograniczenia – pozwolenie na pracę będzie można uzyskać również w oparciu o inne, nie pracownicze formy zatrudnienia.
Celem nowych regulacji jest wprowadzenie minimalnych standardów zatrudniania cudzoziemców. Od 1 czerwca 2025 r. podmiot zatrudniający obcokrajowców na podstawie umowy o pracę zostanie objęty ograniczeniami dotyczącymi wymiaru czasu pracy. Nowe przepisy przewidują, że nie będzie możliwe zatrudnienie cudzoziemca w wymiarze niższym niż ¼ etatu, natomiast maksymalny limit ustalono na pełny etat. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu, celem tej zmiany jest ograniczenie nadużyć, polegających na fikcyjnym zatrudnianiu lub wykorzystaniu pracowników zagranicznych ponad ich siły, wyłącznie w celu legalizacji ich pobytu na terytorium RP.
Nowelizacja obejmuje również zakaz dyskryminacji płacowej – wynagrodzenie cudzoziemca nie może być niższe niż płaca osób wykonujących podobne obowiązki na podobnych stanowiskach oraz nie może być poniżej ustawowego minimum. Przepisy te częściowo powielają regulacje zawarte w rozdziale IIa Kodeksu pracy oraz postanowień ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania. Ich celem jest ochrona pracowników zagranicznych przed wyzyskiem oraz zabezpieczenie polskich pracowników przed nieuczciwą konkurencją na rynku pracy.
Likwidacja testu rynku pracy i nowe kompetencje starostów
Dotychczas, zgodnie z ustawą o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jednym z kluczowych etapów zatrudniania cudzoziemców było przeprowadzenia tzw. testu rynku pracy. Miał on wykazać brak dostępnych kandydatów wśród osób aktywnych zawodowo oraz bezrobotnych na dane stanowisko. W praktyce, z uwagi na niskie bezrobocie, procedura ta okazała się zbyt czasochłonna i mało efektywna.
Nowe przepisy zastępują ten mechanizm nowym rozwiązaniem. Starostowie zyskali uprawnienia do ustalania list zawodów i rodzajów pracy, na które nie będą wydawane pozwolenia dla cudzoziemców na terenie danego powiatu i przez określony czas. Takie listy będą podlegały zatwierdzeniu przez wojewodę, a ich ogólnopolski rejestr będzie prowadzony przez ministra właściwego ds. pracy. Celem tej zmiany jest umożliwienie sprawniejszego dostosowywania polityki zatrudnienia do aktualnych potrzeb lokalnych rynków pracy.
Cyfryzacja procedur administracyjnych
Jednym z istotniejszych założeń reformy jest pełna cyfryzacja procesów związanych z zatrudnianiem obcokrajowców. Dotychczas możliwość korzystania z elektronicznej ścieżki była ograniczona wyłącznie do wybranych grup obcokrajowców. Nowa ustawa zakłada utworzenie systemu teleinformatycznego, umożliwiającego załatwianie spraw administracyjnych online – od składania wniosków, przez przesyłanie wymaganych dokumentów, aż po odbiór decyzji oraz zgłaszanie ewentualnych zmian.
Aplikacja ma być częścią portalu Ministerstwa Rodziny Pracy i Polityki Społecznej funkcjonującej pod adresem praca.gov.pl. To tam cudzoziemcy będą mogli założyć indywidualne konta w systemie, co pozwoli im na bieżąco śledzić status swoich wniosków. Planowana cyfryzacja ma nie tylko przyspieszyć obsługę wniosków, ograniczyć biurokrację, zwiększyć przejrzystość procedur, a także usprawnić współpracę między różnymi instytucjami zaangażowanymi w proces legalizacji pracy.
Nowe zasady kontroli legalności zatrudnienia
Ustawa wprowadza także nowe zasady kontroli legalności zatrudnienia cudzoziemców. Po nowelizacji możliwe będzie przeprowadzanie ich bez wcześniejszego zawiadomienia pracodawcy, co ma utrudnić przygotowanie się do takiej wizyty. Równoległe działania kontrolne będą mogły podejmować różne instytucje, m.in. Państwowa Inspekcja Pracy (PIP) i Straż Graniczna. Wykorzystywanie narzędzi teleinformatycznych w procesie wydawania pozwoleń ma umożliwić skuteczniejsze weryfikowanie legalności zatrudnienia i identyfikację nadużyć, poprzez trafniejsze typowanie podmiotów podlegających kontroli. Obwie wskazane wyżej służby państwowe otrzymają dodatkowe uprawnienia, które mają poprawić egzekwowanie przepisów.
Uproszczenie procedur legalizacyjnych
Ustawa przewiduje uproszczenie procedur związanych z legalizacją pracy. Zrezygnowano z osobnego postępowania w sprawie przedłużenia zezwolenia na pracę – w przypadku kontynuowania zatrudnienia cudzoziemca wydawany będzie nowy dokument, z zachowaniem dotychczasowych ułatwień, takich jak możliwość świadczenia pracy podczas oczekiwania na decyzję.
Ułatwienia objęły także posiadaczy Niebieskiej Karty UE – osoby z tym dokumentem wydanym przez inne państwo członkowskie będą mogły pracować w Polsce bez dodatkowego zezwolenia, pod warunkiem, że ich pobyt nie przekroczy 90 dni w ciągu każdego 180-dniowego okresu.
Surowsze kary za nielegalne zatrudnianie
Nowe przepisy przewidują znaczne zaostrzenie kar za nielegalne powierzanie pracy osobom z zagranicy. Minimalna grzywna wyniesie do 3.000 zł, a maksymalna sięgnie aż do 50.000 zł, przy czym jej wysokość uzależniona będzie od liczby nielegalnie zatrudnionych cudzoziemców.
Podniesiono również górne limity mandatów, jakie mogą nakładać Straż Graniczna i Państwowa Inspekcja Pracy – z dotychczasowych 2.000 do 10.000 zł. Zmiany te mają na celu skuteczniejsze zniechęcanie pracodawców do łamania przepisów oraz wzmocnienie ochrony uczciwej konkurencji na rynku pracy.
Skutki praktyczne dla pracodawców i cudzoziemców
Zmiany w przepisach będą miały istotny wpływ na pracodawców i pracowników z zagranicy. Przedsiębiorcy będą zobowiązani dostosować swoje działania do nowych wymogów – zwłaszcza w zakresie cyfrowego składania wniosków, przestrzegania zasad dotyczących wynagrodzeń, wymiaru czasu pracy oraz w obliczu zaostrzonej kontroli legalności zatrudnienia.
Dla cudzoziemców reformy oznaczają skuteczniejszą ochronę praw pracowniczych oraz uproszczenie i przyspieszenie procedur legalizacyjnych. Cyfryzacja powinna ułatwić monitorowanie spraw i komunikację z urzędami.
Podsumowanie
Ustawa o warunkach powierzania pracy cudzoziemcom w Polsce stanowi kompleksową reformę systemu legalizacji zatrudnienia obcokrajowców. Nowe rozwiązania mają usprawnić procedury, wyeliminować nadużycia oraz lepiej dopasować przepisy do aktualnych potrzeb rynku pracy. Cyfryzacja, likwidacja testu rynku pracy oraz surowsze kary za nielegalne zatrudnianie mają zwiększyć efektywność i przejrzystość całego systemu. Wdrożenie nowych regulacji wymaga jednak czasu i zaangażowania zarówno ze strony administracji, jak i pracodawców oraz samych cudzoziemców. Kluczowe będzie sprawne uruchomienie systemów informatycznych oraz odpowiednie przeszkolenie wszystkich uczestników tego procesu. Istotne będzie także monitorowanie efektów reformy i ewentualne wprowadzanie korekt w przypadku pojawienia się problemów.
Nowe przepisy to istotny krok w kierunku nowoczesnego i sprawniejszego systemu zarządzania migracją zarobkową w Polsce, który odpowiada na wyzwania współczesnego rynku pracy oraz potrzeby ówczesnej gospodarki.
