Rozporządzenie EUDR (EU Deforestation Regulation), czyli Rozporządzenie (UE) 2023/1115 z dnia 31 maja 2023 r., to jedno z najważniejszych narzędzi Unii Europejskiej w walce z wylesianiem i degradacją lasów. Jego celem jest ograniczenie obecności na rynku unijnym produktów, powstających kosztem lasów i ekosystemów naturalnych. W praktyce oznacza to, że towary takie jak bydło, soja, kawa, kakao, olej palmowy, guma czy drewno – a także wiele wyrobów pochodnych, m.in. mięso, skóra, czekolada, meble czy opony – będą mogły być sprzedawane w UE wyłącznie wtedy, gdy przedsiębiorstwa wykażą, że po 31 grudnia 2020 roku nie przyczyniły się do wylesienia oraz zostały one wyprodukowane zgodnie z prawem kraju pochodzenia.
Jakie nowe obowiązki będą spoczywać na przedsiębiorcach?
Regulacja obejmuje przede wszystkim operatorów, czyli firmy wprowadzające wymienione towary na rynek unijny lub eksportujące je poza granicę UE, a także handlowców, którzy w dalszej części łańcucha dostaw przekazują je kolejnym podmiotom. Najważniejszym wymogiem wynikającym z EUDR jest dochowanie należytej staranności, obejmującej trzy etapy.
Pierwszy z nich to zebranie szczegółowych informacji o produktach i ich pochodzeniu – w tym danych dostawców oraz współrzędnych GPS pól i plantacji. Drugi polega na ocenie ryzyka, czyli weryfikacji tego, czy dany towar mógł powstać kosztem wylesiania lub z naruszeniem prawa kraju pochodzenia. Trzeci etap zakłada wdrążenie działań ograniczających ryzyko niezgodności z Rozporządzeniem 2023/1115, na przykład: wybór innych dostawców w sytuacji wątpliwości co do zgodności z regulacjami unijnymi.
Podmioty, które nie wywiążą się z tych obowiązków, muszą liczyć się z dotkliwymi sankcjami – od zakazu sprzedaży towarów na rynku wewnętrznym UE aż po kary finansowe sięgające nawet kilku procent ich rocznego obrotu.
Kiedy nastąpi wejście w życie nowych regulacji?
Co istotne, obowiązki wynikające z EUDR obejmują wszystkich uczestników rynku – od dużych koncernów po mikroprzedsiębiorstwa, przy czym terminy dostosowania się do przepisów różnią się w zależności od wielkości firmy. Rozporządzenie weszło w życie 29 czerwca 2023 r., jednak jego wymogi nie zaczęły obowiązywać od razu. Kluczową datą jest 30 grudnia 2025 r., kiedy to duże i średnie przedsiębiorstwa będą musiały w pełni stosować się do regulacji. Dla małych i mikroprzedsiębiorstw przewidziano dłuższy okres przejściowy – aż do 30 czerwca 2026 r. Do tego czasu wszystkie podmioty powinny przygotować się do nowych wymogów, w tym do korzystania z unijnego systemu informacyjnego, który od grudnia 2024 roku umożliwia składanie elektronicznych oświadczeń due diligence.
Jak przygotować się do wejścia w życie nowych regulacji?
Aby sprostować nowym wymaganiom, przedsiębiorstwa powinny już teraz budować systemy gromadzenia danych o dostawcach i produktach oraz wdrażać technologie monitoringu – takie jak satelitarne śledzenie pochodzenia towarów czy narzędzia oparte na sztucznej inteligencji. Istotne będzie także opracowanie procedur zgodności, które umożliwiają przejście kontroli bez ryzyka strat biznesowych. Komisja Europejska wspiera firmy, udostępniając przewodniki, materiały edukacyjne i wytyczne, przygotowane szczególnie z myślą o małych i średnich przedsiębiorstwach.
Rozporządzenie EUDR stanowi ogromne wyzwanie dla branż rolno-spożywczych, drzewnych czy motoryzacyjnych, dodatkowo jednocześnie stwarza szansę na zbudowanie bardziej przejrzystych i odpowiedzialnych łańcuchów dostaw. W praktyce oznacza ono także koniec ery, w której konsumenci w Europie nieświadomie przyczyniali się do globalnego wylesiania poprzez codzienne zakupy. Od 2025 i 2026 roku odpowiedzialność za to, aby oferowane produkty były wolne od deforestacji, spoczywać będzie bezpośrednio na firmach.
