7 maja 2025 roku weszła w życie długo zapowiadana nowelizacja ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Nowe przepisy mają ogromne znaczenie dla samorządów, właścicieli gruntów i inwestorów planujących realizację przedsięwzięć budowlanych. Główne założenia reformy to uporządkowanie systemu planowania przestrzennego, wydłużenie czasu na opracowanie nowych dokumentów oraz zwiększenie transparentności całego procesu w Polsce.
Wydłużenie czasu na uchwalenie planów ogólnych
Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych nowelizacją jest przesunięcie terminu obowiązywania dotychczasowych studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego do 30 czerwca 2026 roku. Oznacza to, że gminy zyskały dodatkowe pół roku na uchwalenie tzw. planów ogólnych – nowego narzędzia planistycznego, które zastąpi obowiązujące studia.
Plan ogólny stanie się podstawą do uchwalania miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego oraz wydawania decyzji o warunkach zabudowy (WZ). W praktyce, jego brak po nowym terminie – 30 czerwca 2026 roku – może skutkować paraliżem inwestycyjnym, ponieważ uniemożliwi gminom wydawanie WZ. Nowelizacja daje zatem czas na przygotowanie się do wdrożenia reformy, ale jednocześnie nakłada na samorządy obowiązek dotrzymania nieprzekraczalnego terminu.
Decyzje o warunkach zabudowy – nowe zasady
Nowelizacja wprowadza istotne modyfikacje w zasadach wydawania decyzji o warunkach zabudowy. Do końca czerwca 2026 roku możliwe będzie ich wydawanie na dotychczasowych zasadach, nawet jeśli gmina nie uchwaliła jeszcze planu ogólnego. Jednak od 1 stycznia 2026 roku wszystkie nowe decyzje WZ będą obowiązywać jedynie przez pięć lat, co stanowi odejście od dotychczasowej, bezterminowej formy.
Zmiana ta ma na celu zwiększenie dynamiki planowania i ograniczenie „wiecznego” funkcjonowania decyzji wydanych często w zupełnie innych warunkach przestrzennych. Inwestorzy będą musieli precyzyjniej planować czas realizacji swoich przedsięwzięć pamiętając, że po wygaśnięciu decyzji konieczne będzie jej ponowne uzyskanie.
Rejestr Urbanistyczny i strategia rozwoju gminy – cyfrowy krok naprzód
Nowelizacja przewiduje również cyfryzację planowania przestrzennego. Od 30 czerwca 2026 roku obowiązkowe stanie się korzystanie z Rejestru Urbanistycznego, czyli nowoczesnej platformy informatycznej, gromadzącej dane przestrzenne z całego kraju. Znajdą się w niej m.in. miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego, decyzje o WZ, uchwały o rewitalizacji, a także inne akty planistyczne.
Celem tego rozwiązania jest zapewnienie łatwego dostępu do aktualnych informacji wszystkim zainteresowanym – mieszkańcom, inwestorom, czy urzędnikom. Rejestr ma przyczynić się do szybszego i bardziej transparentnego podejmowania decyzji dotyczących zagospodarowania przestrzeni.
Równolegle z jego wdrążeniem gminy zostały zobowiązane do opracowania strategii rozwoju– dokumentu o charakterze strategicznym, który ma wspierać zrównoważony rozwój społeczno-gospodarczy na poziomie lokalnym.
Co to oznacza dla właścicieli gruntów i inwestorów?
Zmiany w planowaniu przestrzennym to nie tylko wyzwanie dla samorządów – mają one też bezpośredni wpływ na właścicieli działek i inwestorów. Wydłużenie terminów daje więcej czasu na dostosowanie się do nowych przepisów, ale oznacza też, że już teraz warto śledzić działania planistyczne w swojej gminie. Inwestycje, które do tej pory mogły być realizowane na podstawie decyzji WZ, po 30 czerwca 2026 roku mogą napotkać trudności, w szczególności, gdy plan ogólny nie zostanie uchwalony. Oznacza to konieczność staranniejszego planowania harmonogramów inwestycyjnych i większej uwagi przy analizie lokalnych dokumentów planistycznych.
Podsumowanie
Nowelizacja ustawy o planowaniu przestrzennym, która weszła w życie 7 maja 2025 roku, to ważny krok w kierunku uporządkowania i modernizacji systemu zagospodarowania przestrzennego w Polsce. Choć wydłużenie terminów daje gminom i inwestorom chwilę westchnienia, to jednocześnie sygnalizuje, że nadchodzi koniec tzw. ery „wolnej amerykanki” w planowaniu. Nadchodzi czas cyfrowych rejestrów, czasowo ograniczonych decyzji WZ i obowiązkowych planów ogólnych – z większą odpowiedzialnością po stronie władz lokalnych i bardziej transparentnym systemem dla obywateli.
