31 maja 2024 r. Unia Europejska przyjęła dwa istotne akty prawne dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy: Rozporządzenie AML (AMLR) oraz Dyrektywę AML (AMLD6). Nowe przepisy znacząco zmieniają podejście do identyfikacji i weryfikacji beneficjentów rzeczywistych. Podmioty zobowiązane będą musiały wdrożyć nowe regulacje od 10 lipca 2027 roku.
Rozróżnienie klienta potencjalnego i obecnego w kontekście AML
Rozporządzenie AML wprowadza rozróżnienie między klientem potencjalnym a obecnym, co wpływa na obowiązki związane z identyfikacją oraz weryfikacją beneficjentów rzeczywistych.
Zgodnie z przepisami, obowiązek stosowania środków należytej staranności przez podmioty zobowiązane zależy od uprzednio przeprowadzonej analizy ryzyka. Co istotne, już w momencie wyrażenia przez klienta zainteresowania skorzystaniem z usługi, rozpoczyna się proces nawiązania stosunków gospodarczych lub przygotowania do przeprowadzenia transakcji jednorazowej (sporadycznej).
Nowa definicja „beneficjenta rzeczywistego”
Zgodnie z rozporządzeniem AML, beneficjentem rzeczywistym jest osoba fizyczna, która jest ostatecznym właścicielem podmiotu prawnego, trustu lub podobnego porozumienia prawnego, bądź sprawuje nad nim kontrolę.
W przypadku osób prawnych, beneficjentami rzeczywistymi są osoby fizyczne, posiadające bezpośrednio lub pośrednio udziały własnościowe lub sprawują kontrolę – zarówno za pomocą udziałów, jak i innych środków.
Dotychczasowe przepisy wskazywały próg identyfikacyjny na poziomie powyżej 25% udziałów lub akcji. Zgodnie z nowym rozporządzeniem, beneficjentem rzeczywistym będzie osoba posiadająca co najmniej 25% udziałów, akcji, praw głosu lub innych udziałów własnościowych. Co więcej, rozporządzenie przewiduje, także możliwość obniżenia tego progu nawet do 15% – szczególnie w sektorach uznanych za narażone na ryzyko prania pieniędzy i finansowania terroryzmu.
Nowe pojęcia i obowiązki wynikające z rozporządzenia AML
Nowe przepisy wprowadzają również dodatkowe definicje i mechanizmy mające na celu precyzyjne ustalenie beneficjenta rzeczywistego:
- Pośredni udział właścicielski – obliczany poprzez przemnożenie posiadanych udziałów lub praw głosu w kolejnych podmiotach w strukturze i zsumowanie wyników z różnych łańcuchów własnościowych. Wymaga to analizy wszystkich ogniw struktury właścicielskiej.
- Kontrola przez inne środki – rozporządzenie zawiera otwarty katalog środków, które mogą świadczyć o sprawowaniu kontroli, takich jak prawa weta, decyzyjność strategiczna, umowy formalne i nieformalne, a także inne uprawnienia niezależne od struktury właścicielskiej.
- Identyfikacja beneficjentów przez podmioty zobowiązane – obejmuje pozyskiwanie danych takich jak: imię i nazwisko beneficjenta, adres zamieszkania czy numer dokumentu tożsamości. Jeśli po wykorzystaniu wszystkich dostępnych środków identyfikacyjnych beneficjent rzeczywisty nie zostanie ustalony, podmiot zobowiązany powinien formalnie wskazać ten fakt.
Centralne rejestry beneficjentów rzeczywistych – dostęp i zakres informacji
Zarówno rozporządzenie, jak i dyrektywa AML, wprowadzają nowe zasady dotyczące centralnych rejestrów beneficjentów rzeczywistych. Zgodnie z dyrektywą, dostępu do danych będzie różny w zależności od kategorii podmiotów.
Zgodnie z art. 11 dyrektywy, niezwłoczny, bezpośredni i swobodny dostęp do rejestru będą miały m.in.:
- organy podatkowe,
- organy samorządów zawodowych,
- Prokuratura Europejska
Dostęp uzyskają również podmioty zobowiązane, takie jak instytucje finansowe, które będą miały terminowy i odpłatny dostęp do danych. Decyzję w tej sprawie podejmie każde państwo członkowskie indywidualnie.
Osoby fizyczne i prawne nieujęte w powyższych kategoriach będą mogły uzyskać dostęp do rejestru wyłącznie po wykazaniu uzasadnionego interesu, szczególnie w kontekście walki z praniem pieniędzy. Dotyczy to w szczególności dziennikarzy śledczych czy organizacji społecznych.
Zakres informacji ujawnianych w rejestrze obejmie dane identyfikacyjne beneficjentów rzeczywistych, informacje o trustach oraz oświadczenia o braku możliwości ustalenia beneficjenta. Dostęp do danych będzie zróżnicowany w zależności od kategorii użytkowników:
- Kategoria I – pełny dostęp do organów publicznych,
- Kategoria II – dostęp ograniczony, uzależniony od przepisów krajowych (podmioty zobowiązane),
- Pozostali użytkownicy – dostęp do podstawowych danych, takich jak: imię i nazwisko, miesiąc i rok urodzenia, kraj zamieszkania, obywatelstwo oraz charakter sprawowanej kontroli lub własności.
Podsumowanie
Nowe regulacje w zakresie przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu wprowadzają bardziej restrykcyjne wymagania dotyczące identyfikacji beneficjentów rzeczywistych, a także rozszerzają obowiązki podmiotów zobowiązanych.
Zmiany te mają na celu zwiększenie transparentności struktur właścicielskich i skuteczniejszą walkę z przestępczością finansową. Kluczowe będzie terminowe dostosowanie procedur wewnętrznych oraz bieżące monitorowanie nowych przepisów – zarówno krajowych, jak i tych unijnych.
